کلیه فعالیتهای گروه آموزشی گروه جامعه شناسی متوسطه

خلاصه پژوهش

پژوهش حاضر با نام « تحليل محتواي كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره متوسطه در انطباق با اهداف مصوب ( سال تحصيلي 83ـ82) مي‌باشد كه با طرح پنج سئوال ، به دنبال تعيين ميزان انطباق محتواي كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره متوسطه با اهداف مصوب سال تحصيلي 83ـ82 مي‌باشد.

روش پژوهش حاضر تحليل محتواي آشكار است كه از جمله روش‌هاي توصيفي تحقيق در علوم انساني و علوم اجتماعي مي‌باشد.جامعه‌ي آماري پژوهش كليه كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره متوسطه سال تحصيلي  (83ـ82) مي‌باشدوبنابراين نيازي به نمونه‌گيري نبوده است.

در اين پژوهش از ابزار فهرست وارسي (چك ليست) ويژه هر كدام از كتاب‌ها واحدهاي درسي استفاده شده است. داده‌هاي حاصل از ابزارهاي پژوهش (فهرست وارسي) نيز از روش توصيفي تحليلي و همچنين آمار توصيفي ، محاسبه ميانگين و ترسيم جداول مورد تجزيه و تحليل آماري قرار گرفته است.

عمده‌ترين يافته‌هاي پژوهش به شرح ذيل مي‌باشند:

1ـ در كتاب مطالعات اجتماعي پايه اول متوسطه ، ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه شناختي با اهداف مصوب در سطح بالاتر از زياد ،در حيطه عاطفي با سه مورد از اهداف مصوب در سطح كم و باچهار مورد از اهداف مصوب محتواي اين كتاب اصلاً انطباق نداشته ودرحيطه رواني ـ حركتي با پنج مورد ازاهداف مصوب درسطح بالاتر ازكم بوده وبا يك مورد ازاهداف مصوب اصلاً انطباق نداشته است .

2ـ دركتاب جامعه‌شناسي (1) پايه دوم متوسطه ، ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه شناختي با اهداف مصوب در سطح بالاتر از زياد ودر حيطه عاطفي با اهداف در سطح بالاتر از كم بوده و در حيطه رواني ـ حركتي با چهار مورد از اهداف مصوب درسطح بالاتر از خيلي كم بوده است و با يك مورد از اهداف مصوب محتواي اين كتاب اصلاً انطباق نداشته است .

3ـ در كتاب جامعه‌شناسي (2) پايه سوم متوسطه ميزان محتواي كتاب در حيطه شناختي با دوازده مورد از  اهداف مصوب در سطح بالاتر از كم بوده و با سه مورد از اهداف  اصلاً انطباق نداشته است . ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه عاطفي با چهار مورد از اهداف مصوب در سطح بالاتر از كم بوده و با شش مورد از اهداف محتواي اين كتاب اصلاً انطباق نداشته است . ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه رواني ـ حركتي با پنج مورد از اهداف مصوب درسطح بالاتر از كم بوده و با سه مورد از اهداف مصوب محتواي اين كتاب اصلاً انطباق نداشته است .

مقدمه

امروزه آموزش و پرورش يكي از مناسب‌ترين راه‌هاي رسيدن به توسعه‌ي اقتصادي ، اجتماعي ، فرهنگي وسياسي مي‌باشد.همچنين به عنوان يكي از نهادهاي تأثيرگذار در ايجاد و تغيير رفتار  افراد جامعه نقش مهمي را به عهده دارد . در نظام آموزش و پرورش ما كتاب‌ها يا محتواي مطالب آموزشي يكي از اساسي‌ترين منابع و مراجع يادگيري دانش‌آموزان محسوب مي‌گردد و  بيشتر فعاليت‌هاي اّموزشي در چارچوب كتاب هاي درسي صورت مي گيرد .همچنين دربرنامه‌ريزي درسي كشوربايستي به همه ي مراحل آن توجه گردد،كه ازجمله  مراحل مهم برنامه ريزي درسي،تهيه اهداف اّموزشي است چون عنصر هدف در فراّيند برنامه ريزي درسي نقطه اّغازوپايان هربرنامه مي باشد .

اهميّت توجه به محتواي كتاب هاي علوم اجتماعي متوسطه وچگونگي ميزان انطباق محتواي اين كتاب هابااهداف مصوب،مواردي است كه دراين پژوهش سعي شده به آنهاپرداخته شود .

بيان مسئله

ازعوامل مهمي كه براي تحقق تعليم وتربيت مطلوب موثرمي باشد برنامه درسي است.“برنامه درسي به مفهوم وسيع كلمه برنامه تفضيلي كليه فعاليت هاي يادگيري؛يادگيرنده؛انواع وسايل اّموزشي؛پيشنهاداتي درموردراهبردهاي يادگيري وشرايط اجراي برنامه را شامل مي‌شود.”( مشايخ ؛ 1368؛ ص12)

از قديم كتاب‌هاي درسي به عنوان اصلي‌ترين منبع اّموزشي محسوب مي‌شده و اساس يادگيري بر محوركتاب‌هاي درسي بوده است وبا توجه به اهدافي كه براي كتاب‌ها تدوين مي‌گردند،توجه به محتواومتون كتاب‌هاي درسي وانطباق آنها با اهداف آموزشي مصوب امري بسيار ضروري و مهم مي‌باشد.لذا حتي‌الامكان بايستي كتاب‌ها بدون نقص و از نظر علمي معتبر و مطابق با قوانين و اصول علمي برنامه‌ريزي برنامه‌ريزي و تاليف كتب درسي كشور تأليف و تدوين گردند .

هاس[1] (1991)  در پژوهش خود به اين نتيجه مي رسد كه مفاهيم  مهم در زمينه  مطالعات  اجتماعي دركتاب‌هاي درسي اجتماعي ابتدايي مطرح  نشده است. خضرلو (1374) در پژوهش خود به اين نتيجه مي‌رسد كه محتواي كتاب دانش اجتماعي نظام جديد با مسائل وپديده‌هاي اجتماعي و نيازهاي جامعه مطابقت نداشته ومحتواي كتاب نتوانسته هماهنگي لازم با مسائل و نيازهاي اجتماعي آن‌ها برقرار كند .

باي(1375) در پژوهش خود نتيجه مي‌گيردكه با تغييرو اصلاحات دركتاب‌ علوم اجتماعي خوشبختانه محتواي تدوين يافته از مسائل سطحي و توصيفي به طرح مسائل تحليلي و علمي تبديل شده است.

برنامه‌ريزي درسي دركشور ما با توجه به رويكرد رفتارگراها تهيه وتنظيم شده است . كه اين رويكرد نيز در انتخاب سازمان‌دهي و تحليل و تفسير مسايل و پديده‌هاي اجتماعي دركتاب‌هاي علوم اجتماعي متوسطه مد نظر قرار گرفته ؛ رويكردي كه گستره‌ي وسيعي از مسايل همچون ساختار جامعه و عمل فرد به عنوان كنشگر اجتماعي را در بر مي گيرد و دريك بررسي كلي مي توان گفت: كه اين رويكرد رفتارگرايانه دربرنامه‌ي‌ درس‌هاي  علوم اجتماعي به همراه ديدگاه جامعه‌شناسي پديدارشناسي از لحاظ نظري مورد استفاده قرار گرفته است . در اين پژوهش بيشتر به تحليل محتواي توصيفي درشكل منطقي به بررسي انطباق محتواي متون با اهداف مصوب پرداخته مي‌شود.

تحليل محتواي كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره متوسطه با توجه به الگوهاي تحليل محتوا صورت مي‌گيرد تا برنامه ريزان  درسي و مؤلفين و دست‌اندركاران تهيه و تدوين كتاب هاي درسي جهت  تهيه  محتواي كتاب هاي جديد و يا تهيه متون مرتبط با كتاب هاي درسي  اّن را مورد مطالعه قرار دهند .

هدف اصلي پژوهش حاضر تعيين ميزان انطباق محتواي كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره  متوسطه  با  اهداف (شناختي ؛ عاطفي ؛رواني - حركتي)مصوب سال تحصيلي 83-82 مي‌باشد . و

سئوالات پژوهش  حاضر بيشتر به تحليل محتواي  مربوط مي شوند كه عبارتند:

1ـ  تا  چه  ميزان محتواي كتاب مطالعات اجتماعي سال اول متوسطه(سال تحصيلي 83 - 82 ) با اهداف ( شناختي ؛ عاطفي ؛ رواني - حركتي )  مصوب اّن  انطباق دارد؟

2ـ تا چه ميزان محتواي كتاب جامعه‌شناسي(1)سال دوم متوسطه  رشته ادبيات علوم انساني (سال تحصيلي83 – 82)با اهداف(شناختي، عاطفي ، رواني- حركتي ) مصوب  اّن  انطباق دارد؟

3– تاچه‌ميزان محتواي كتاب جامعه‌شناسي(1)سال سوم متوسطه رشته ادبيات علوم انساني (سال تحصيلي83 –82) با اهداف ( شناختي،عاطفي ، رواني- حركتي)مصوب اّن انطباق دارد؟

4ـ چگونه محتواي غيرمرتبط كتاب ها  با اهداف مصوب كتاب هاي درسي مطالعات اجتماعي ، جامعه شناسي (1 ) ، جامعه‌شناسي (1 ) دوره متوسطه  به تفكيك  در سه حيطه شناختي ، عاطفي و رواني - حركتي تفكيك و طبقه بندي خواهند شد ؟ 

5-اهداف متناسب درسه حيطه شناختي،عاطفي،رواني-حركتي جهت محتواي غيرمرتبط كتاب‌هاي مطالعات اجتماعي،جامعه شناسي(1)،جامعه شناسي(1)دوره متوسطه چه خواهند بود ؟

روش

روش پژوهش حاضر تحليل محتواي آشكار ( معناي سطحي متن ) مي‌باشد . روش تحليل محتوا از جمله روش‌هاي توصيفي تحقيقي در علوم انساني و علوم اجتماعي مي‌باشد .اين روش به طور بالقوه يكي از مهم ترين تكنيك‌هاي پژوهش در علوم اجتماعي است.

از طريق روش تحليل محتوا مي‌توان روزنامه‌ها ، مجلات ، كتاب‌ها و حتي نوارها وصيت نامه‌ها و سخنراني‌ها را از ديدي مقايسه‌اي تحليل كرد . (ساروخاني،1377 ، ص 310 ) در اين پژوهش كليه اهداف مصوب مربوط به هر فصل در سه حيطه بر اساس موضوع تفكيك و طبقه بندي گرديده است. سپس هركتاب نيز بر اساس فصل و هر فصل شامل چند واحد درسي بود .كه هرواحد نيز شامل متن ، مصداق و فعاليت مي‌باشد . تقسيم بندي وتفكيك مشخص شده است.

سپس متن‌هاي هر يك از واحدهاي درسي از طريق انطباق محتواي آن با اهداف مصوب مورد بررسي وتحليل قرار گرفته وضمن تعيين  انطباق آن با اهداف مصوب ، ميزان انطباق آن بر اساس طيف ليكرت مشخص شده است.در انجام كار نيز سعي شده كه چهار شرط اساسي تحليل محتوا (عينيت ، منظم بودن ، توجه به محتواي آشكار و مقداري بودن ) نيز رعايت شود .

 جامعه آماري  در اين پژوهش با توجه به موضوع چون هدف از آن بررسي ميزان انطباق محتواي كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره متوسطه با اهداف آن در سال تحصيلي 83-82 مي‌باشد. بنابراين كليه كتاب هاي علوم اجتماعي  دوره متوسطه شامل كتاب مطالعات اجتماعي سال اول و كتاب جامعه شناسي (1) سال دوم  رشته ادبيات و  علوم انساني  و كتاب‌ جامعه شناسي (2) سال سوم  رشته ادبيات و علوم  انساني به عنوان جامعه انتخاب شده و نيازي به نمونه گيري نبوده است.

در اين رابطه ، هر يك از كتاب‌هاي درسي شامل تعدادي واحد درسي بوده است كه محتواي واحدهاي درسي مذكور ، در انطباق با اهداف مصوب سال تحصيلي 83-82 اخذ شده آنها از كارشناسي گروه علوم اجتماعي متوسطه دفتر برنامه‌ريزي و تأليف كتب درسي سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي وزارت آموزش و پرورش ، مورد بررسي و تحليل قرار گرفته است.

ابزارهاي اندازه گيريروش تحقيق در اين پژوهش استفاده از الگوي تحليل محتواي آشكار مي‌باشد. كه با توجه به موضوع و روش تحقيق بهترين ابزار اندازه‌گيري روش مقوله‌بندي است. ( هولستي ، 1373 ، ص 148 )

در اين پژوهش براي دست يابي به پاسخ‌هاي سئوالات پژوهش و تعيين ميزان انطباق محتواي كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره متوسطه با اهداف مصوب از سه چك ليست (فهرست وارسي) به شرح ذيل استفاده به عمل آمده است :

الف : چك ليست (فهرست وارسي) كتاب مطالعات اجتماعي سال اول متوسطه

براساس اهداف مصوب كتاب در سه حيطه شناختي ، نگرشي (عاطفي) ، مهارتي (رواني ـ حركتي) چك ليستي در سطح مقياس فاصله‌اي با پنج درجه بر اساس طيف ليكرت تهيه و تدوين شده است.

لازم به ذكر است به دليل اينكه افراد از نظر رواني بيشتر به سطح متوسطه گرايش دارند در مقياس ليكرت در اين پژوهش سطح متوسط حذف و گزينه‌ها به صورت ، اصلاً ـ خيلي كم ـ كم ـ زياد ـ خيلي زياد تنظيم شده است.

ب ـ چك ليست (فهرستي وارسي) كتاب جامعه‌شناسي (1) سال دوم متوسطه براي كتاب جامعه‌شناسي (1) سال دوم نيز بر اساس اهداف مصوب در سه حيطه شناختي ، نگرشي و مهارتي چك ليستي همانند چك ليست كتاب مطالعات اجتماعي تهيه و تدوين گرديد.

پ ـ چك ليست (فهرست وارسي) كتاب جامعه‌شناسي (2) سال دوم متوسطه براي كتاب جامعه‌شناسي (2) سال سوم براساس اهداف مصوب در سه حيطه شناختي ، نگرشي و مهارتي چك ليستي همانند چك ليست كتاب مطالعات اجتماعي تهيه و تدوين گرديد.

بنابراين براي دست يافتن به پاسخ دقيق و مستند سئوال‌هاي پژوهش از طريق تهيه چك ليست (فهرست وارسي) ويژه هر يك از كتاب‌هاي درسي اقدام شده است . كه از طريق مطالعه اهداف رفتاري مصوب دروس مطالعات اجتماعي سال اول متوسطه و جامعه‌شناسي (1) سال دوم ادبيات و علوم انساني متوسطه و جامعه‌شناسي (2) سال سوم ادبيات و علوم انساني متوسطه و  از اهداف كتاب‌ها و واحدهاي درسي براي جمع‌آوري داده‌هاي ابزار تحقيق صورت گرفته است . واحد تحليل محتواي ، در اين پژوهش متن هر درس كه شامل  جملات ، عبارات و مضامين ( در شكل ،‌تصوير ، نمودار و غيره ) بوده است.

 پژوهشگر با توجه به اهداف كلي و سئوالات ويژه پژوهش و با در نظر گرفتن معيارهاي ساخت چك ليست (فهرست وارسي ) اقدام به تهيه و ساخت چك ليست‌هاي (فهرست وارسي‌هاي )آن هاكرده و براي اطمينان از صحت درستي آنها و گزينه‌هاي مربوط به آن از لحاظ  روائي   1 از همكاران ديگري درخواست گرديد كه ضمن مطالعه و بررسي آنها ، محتواي واحدهاي درسي يك فصل را با اهداف مصوب آن انطباق داده ، ميزان انطباق آن را نيز محاسبه و اعلام نمايند. سپس با محاسبه درصد توافق از طريق  مطالعه مقدماتي[2] اقدام گرديد. كه ميزان توافق بين نظر محقق و همكاران صاحبنظر متخصص رشته علوم اجتماعي و برنامه درسي (ضريب همبستگي توافق) برابر با 88 درصد بوده است كه اين مطلب نزديك بودن نظرات صاحبنظران را مشخص مي‌سازد و به نظر مي‌رسد  ساده‌ترين و روشن‌ترين راه براي اندازه‌گيري پايايي در پژوهش حاضر اقدام بر اساس محاسبه‌ي درجه توافق  بوده است. از نظر روائي چون محتوا معمولاً از طريق قضاوت آگاهانه‌ي پژوهشگر به دست مي‌آيد ،آيا نتايج پذيرفتني است ؟آيا آنها با ديگر اطلاعات مربوط به موضوع مورد بررسي سازگارند ؟ ( هولستي ، 1373 ، ص 221 ) . اما با اين حال به منظور تعيين روايي صوري و محتوايي فهرست وارسي ( چك ليست ) با صاحب‌نظران و اساتيد رشته علوم اجتماعي و برنامه‌ريزي مشورت و با تأمين نظرات آنان تهيه شده است .

عمده‌ترين يافته‌هاي پژوهش به شرح ذيل مي‌باشند:

1ـ در كتاب مطالعات اجتماعي پايه اول متوسطه ، در مجموع بيست و نه هدف ( شانزده هدف در حيطه شناختي ، هفت هدف در حيطه عاطفي ، شش هدف در حيطه رواني ـ حركتي ) مصوب وجود داشته است ، كه ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه شناختي با اهداف مصوب با توجه به ميانگين 2/3= M در سطح بالاتر از زياد بوده است ، كه بيان كننده ميزان بالاي انطباق محتواي كتاب با اهداف مصوب شناختي بوده است . ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه عاطفي با سه مورد از اهداف مصوب با توجه به ميانگين 2= M در سطح كم بوده است و باچهار مورد از اهداف مصوب محتواي اين كتاب اصلاً انطباق نداشته است .

ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه رواني ـ حركتي با پنج مورد از اهداف مصوب با توجه به ميانگين 74/2= M در سطح بالاتر از كم بوده است و با يك مورد از اهداف مصوب اصلاً انطباق نداشته است .

2ـ دركتاب جامعه‌شناسي (1) پايه دوم متوسطه رشته ادبيات وعلوم انساني ، در مجموع دوازده هدف (چهار هدف در حيطه شناختي ، سه هدف در حيطه عاطفي ، پنج هدف در حيطه رواني ـ حركتي ) مصوب وجود داشته است ،كه ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه شناختي با اهداف مصوب با توجه به ميانگين 06/3= M در سطح بالاتر از زياد بوده است ، كه بيان‌كننده ميزان انطباق محتواي كتاب با اهداف مصوب شناختي بوده است . ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه عاطفي با اهداف مصوب با توجه به ميانگين 66/1= M در سطح بالاتر از كم بوده است . ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه رواني ـ حركتي با چهار مورد از اهداف مصوب با توجه ميانگين 4/1=   M در سطح بالاتر از خيلي كم بوده است و با يك مورد از اهداف مصوب محتواي اين كتاب اصلاً انطباق نداشته است .

3ـ در كتاب جامعه‌شناسي (2) پايه سوم متوسطه رشته ادبيات وعلوم انساني ، در مجموع سي و سه هدف (پانزده هدف در حيطه شناختي ، ده هدف در حيطه عاطفي ، هشت هدف در حيطه رواني ـ حركتي ) مصوب وجود داشته است ،كه ميزان محتواي كتاب در حيطه شناختي با دوازده مورد از  اهداف مصوب با توجه به ميانگين  12/2= M در سطح بالاتر از كم بوده است و با سه مورد از اهداف مصوب اصلاً انطباق نداشته است . ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه عاطفي با چهار مورد از اهداف مصوب با توجه به ميانگين 62/1= M در سطح بالاتر از كم بوده است و با شش مورد از اهداف مصوب محتواي اين كتاب اصلاً انطباق نداشته است . ميزان انطباق محتواي كتاب در حيطه رواني ـ حركتي با پنج مورد از اهداف مصوب با توجه ميانگين 85/1= M در سطح بالاتر از كم بوده است و با سه مورد ازاهداف مصوب محتواي اين كتاب اصلاًانطباق نداشته است .

4ـ در كتاب مطالعات اجتماعي پايه اول متوسطه هيچ محتواي غير مرتبطي با اهداف مصوب در حيطه شناختي وجود نداشته است ،اما بيست و چهار مورد از واحدهاي درسي با هيچكدام از اهداف مصوب در حيطه عاطفي و سه مورد از واحدهاي درسي با هيچكدام از اهداف مصوب در حيطه رواني ـ حركتي اصلاً انطباق نداشته است . در كتاب جامعه‌شناسي (1) پايه دوم متوسطه هيچ محتواي غيرمرتبطي با اهداف مصوب در دو حيطه شناختي و عاطفي وجود نداشته است . اما كليه محتواي كتاب (هر هجده واحد درسي) با هدف مصوب شماره دو در حيطه مهارتي اصلاً انطباق نداشته است و چون محتواي كتاب با بقيه اهداف مصوب انطباق داشته است به نظر مي‌رسد كه هدف شماره دو بايستي با هدف ديگري كه محتواي واحدهاي درسي كتاب انطباق داشته باشد جايگزين گردد.در كتاب جامعه‌شناسي (2) پايه سوم متوسطه هيچ محتواي غيرمرتبطي با اهداف مصوب در حيطه شناختي وجود نداشته است ، اما يازده مورد از واحدهاي درسي با هيچكدام از اهداف در حيطه عاطفي و دو مورد از واحدهاي درسي با هيچكدام از اهداف مصوب در حيطه رواني ـ حركتي اصلاً انطباق نداشته است.

5ـ براي كتاب مطالعات اجتماعي پايه اول بيست و دو مورد هدف پيشنهادي در حيطه‌ي عاطفي و سه مورد هدف پيشنهادي درحيطه رواني ـ حركتي تدوين و ارائه شده است.براي كتاب جامعه‌شناسي(1)پايه دوم متوسطه يك هدف درحيطه عاطفي تدوين وپيشنهاد شده است. همچنين براي كتاب جامعه‌شناسي (2) پايه سوم متوسطه نه مورد هدف در حيطه عاطفي و دو مورد هدف در حيطه رواني ـ حركتي پيشنهاد شده است . يافته هاي پژوهش در رابطه با  سئوالات اول تا سوم را مي توان به صورت  منسجم درجدول زير خلاصه كرد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جدول شماره (1) توزيع اهداف مصوب در انطباق با محتواي كتابهاي درسي علوم اجتماعي دوره متوسطه در سال تحصيلي 83ـ82

توضيح

ميانگين ميزان انطباق اهداف در كل كتاب (M)

ميانگين ميزان انطباق اهداف در هر حيطه M

تعداد اهداف منطبق

تعداد اهداف مصوب

حيطه

نام كتاب  اهداف

در سطح بالاتر از زياد

74/2= M در سطح بالاتر از كم

48/3

16

16

شناختي

مطالعات اجتماعي

در سطح كم

2

3

7

نگرشي

در سطح بالاتر از كم

74/2

4

6

مهارتي

در سطح بالاتر از زياد

37/2 در سطح بالاتر از كم

06/3

4

4

شناختي

جامعه‌شناسي (1)

در سطح بالاتر از كم

66/2

3

3

نگرشي

در سطح بالاتر از خيلي كم

4/1

4

5

مهارتي

در سطح بالاتر از كم

79/2 در سطح بالاتر از كم

12/2

12

15

شناختي

جامعه شناسي(2)

در سطح بالاتر از خيلي كم

62/1

4

10

نگرشي

در سطح بالاتر از خيلي كم

85/1

5

8

مهارتي

 

پيشنهادهاي  زير براساس تحليل‌هاي انجام شده در پنج سئوال اصلي پژوهش و نتايج بدست آمده آن در جهت كار بست يافته‌ها ارائه مي‌گردد :

1ـ پيشنهاد مي‌گردد كه كارشناسان تأليف كتب درسي در رشته علوم اجتماعي نتايج اين پژوهش را جهت بازنگري و اصلاح و تدوين كتاب‌هاي مطالعات اجتماعي،جامعه‌شناسي(1) وجامعه‌شناسي (2) دوره متوسطه به كار گيرند .

2ـ با توجه به اينكه در نتايج اين پژوهش مشخص گرديد كه كارشناسان و مؤلفان تأليف برنامه درسي دفتر برنامه‌ريزي و تأليف كتب درسي وزارتخانه در تدوين كتاب‌هاي علوم اجتماعي دوره متوسطه به اهداف دو حيطه عاطفي (نگرشي ) و رواني ـ حركتي ( مهارتي ) توجه كمتري داشته‌اند لذا لازم است كه در تدوين و بازنگري و اصلاح كتاب‌هاي درسي علوم اجتماعي به تدوين اهداف مصوب در اين دو حيطه توجه بيشتري نمايند.

3ـ با توجه به نتايج پژوهش و عدم انطباق تعدادي از واحد‌هاي درسي در كتاب‌ها و حتي عدم انطباق محتواي درسي يك كتاب با اهداف در حيطه خاصي ( عدم انطباق محتواي واحدهاي درسي كتاب جامعه شناسي (1) با اهداف مصوب در حيطه شناختي ) پيشنهاد مي‌گردد كه برنامه‌ريزان تدوين برنامه درسي اهداف مصوب در سه حيطه براي هر كتاب درسي را از نظر كمي افزايش دهند.

4ـ با توجه به عدم دسترسي دبيران علوم اجتماعي به اهداف مصوب كتاب‌هاي علوم اجتماعي لازم است براي هر كدام از كتاب‌ها ، كتاب راهنماي تدريس معلم تدوين و در آنها نسبت به درج اهداف مصوب اقدام گردد.

5ـ پيشنهاد مي‌گردد كارشناسان دفتر برنامه ريزي و تأليف كتب درسي و مؤلفان نه تنها از نظرات دبيران در تدوين بهره‌گيرند ، همچنين از نظرات آنان در تدوين محتواي كتاب‌ها اهداف مصوب براي كتاب‌ها استفاده نمايند.

6ـ پيشنهاد مي‌گردد از يافته‌هاي پژوهش  گروه‌هاي آموزشي ، مدرسين و دبيران تخصصي علوم اجتماعي آگاهي يافته و از طريق برگزاري گردهمايي‌ها يا جلسات مشترك اقدام به تهيه راهكارها و انتخاب وسايل مناسب و روش‌هاي تدريس هماهنگ با توجه به اهداف مصوب و محتواي كتاب نمايند.

7ـ با توجه به اينكه يكي از مراحل تدوين برنامه درسي ، تهيه اهداف مي‌باشد. لذا برنامه ريزان تهيه تدوين كتب درسي ضمن تدوين اهداف روشن و كامل در سه حيطه ، نسبت به تدوين جدول هدف ـ محتوا براي كليه واحدهاي درسي هر كتاب اقدام نمايند.

 

 

 

فهرست منابع

الف ) منابع فارسي

1- باي، جعفر، 1375، بررسي ميـزان تناسب اهداف و محتواي كتاب دانش اجتماعي سال اول نظام جديـد با توجه علايـق و نيـازهاي دانش آموزان منطقه16 آموزش و پرورش، پايـان نامه كارشناسي ارشد، تهران ،دانشگاه تربيـت معلم.

2- پيـاژه ، ژان ، 1367 ،روان شناسي و دانش آموزش و پرورش، ترجمه عليمحمد كاروان، تهران ، انتشارات دانشگاه تهران،.

3- تايـلر، رالف ،  1376، اصول اساسي برنامه ريـزي درسي و آموزشي ،ترجمه علي تقي پور ظهيـر ،تهران ، انتشارات آگاه،.

4- تقي پور، ظهيـر،  1369 ، مقدمه اي بر برنامه ريـزي آموزشي و درسي ، تهران، نشر آگاه.

5 - تاجيك ، عباس ، 1379، بررسي و تجزيه و تحليل كتاب هاي هنر در دوره راهنمايي ، پايان نامه كارشناسي ارشد ، دانشگاه علامه طباطبايي .

6- جوادي پور، محمد، 1374 ، بررسي نحوه تأليـف كتاب هاي اجتماعي دوره راهنمايـي تحصيـلي تكنيـك ويـليـام رومي، تهران، پايـان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه علامه طباطبايـي.

7- جي. بي . ميـلر،  1378  ، نظريـه هاي برنامه هاي درسي ،ترجمه محمود مهر محمدي، تهران ،انتشارات  سمت.

8- حسيـني ، داود، 1377 ،گزارش نظام جديـد آموزشي متوسطه، ماهنامه خبري تحليـلي آموزشي لوح، شماره  (1) تيـرماه.

9- خضر لو، غلامرضا ،1374،بررسي و مقايـسه ديـدگاه دبيـران و دانش آموزان در مورد كتاب دانش اجتماعي سال اول متوسطه نظام جديـد ،پايـان نامه كارشناسي ارشد، دانشگاه علامه طباطبايـي.

10- دفتر برنامه ريـزي و تأليـف كتب درسي گروه علوم اجتماعي،1381، جزوه اعتبار بخشي راهنماي برنامه ي دروس جامعه شناسي (1) و (1) ،تهران، سازمان پژوهش و برنامه ريـزي آموزشي.

11 - دلاور . علي. 1378 ، روش تحقيق در روانشناسي و علوم تربيتي، تهران، موسسه نشر ويرايش .

12- دواني، كمال،1374و 1375،درآمدي برتجزيـه و تحليـل محتوا ( فن تعبيـر و تفسيـر نظارتي ) ، نشريـه دانش مديـريـت شماره 31 و 32 زمستان وبهار.

13- رجب زاده، احمد ، ملكي ،حسن ، ناصري، محمد مهدي ،1382 ، مطالعات اجتماعي سال اول متوسطه ، تهران ، شركت چاپ و نشر كتاب هاي درسي ايـران.

14- رجب زاده، احمد، 1382 ، جامعه شناسي (1) سال دوم متوسطه رشته ادبيـات و علوم انساني ، تهران ، شركت چاپ و نشر كتاب هاي درسي ايـران.

15- رجب زاده ،احمد، 1382 ، جامعه شناسي (2) سال سوم متوسطه رشته ادبيـات و علوم انساني ، تهران ، شركت چاپ و نشر كتاب هاي درسي ايـران.

16- رجب زاده، احمد ، ملكي.حسن ، 1374، روش تدريـس دانش اجتماعي سال اول نظام جديـد آموزش متوسطه ، تهران ، شركت چاپ و نشر كتاب هاي درسي ايـران.

17- رفيـع پور،فرامرز ،1370، تحليـل محتواي روش تحقيـق در وسايـل ارتباط جمعي ، تهران ، پژوهش نامه ادبيـات و علوم انساني دوره جديـد ، شماره (3) و (4) بهار.

18- سيـف علي اكبر،1378 ، روانشناسي يـادگيـري و آموزشي ،تهران ، انتشارات آگاه.

19- سيـلور ،گالن ،جي، الكساندر، ويـليـام ام و لوئيـس آرتورجي ،1372 ، برنامه ريـزي درسي براي تدريـس و يـادگيـري بهتر ،ترجمه غلامرضا خوئي نژاد ، مشهد ، آستان قدس.

20- ساروخاني، باقر، 1377، روش هاي تحقيـق در علوم اجتماعي جلد دوم ، تهران ، پژوهشگاه علوم انساني و مطالعات فرهنگي.

21- شرف بيـاني ،حميـد رضا ،1377، بررسي تحليـل محتوا ي كتاب هاي اجتماعي سال اول ، دوم راهنمايـي از ديـدگاه معلمان و مولفان پايـان نامه كارشناسي ارشد ، تهران، دانشگاه علامه طباطبايـي.

22- شعباني، حسن ، 1371، مهارت هاي آموزشي و پرورش ( روش ها و متون تدريـس ) ، تهران ، انتشارات سمت.

23- صافي احمد ، 1371، آموزش و پرورش ابتدايـي ، راهنمايـي تحصيـلي و متوسطه ، تهران ، مركز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.

24-صافي احمد ، 1365، آموزش و متوسطه ايـران ، فصلنامه تعليـم و تربيـت ،شماره (21) ، بهار.

25- صديـق عيـسي، 1338 ، تاريـخ فرهنگ ايـران از آغاز تا زمان حاضر ، تهران ، دانشگاه تربيـت معلم.

26- طحانپور جواد آبادي ، حميد ، 1375 ،  بررسي هدفها و پرسش هاي كتاب هاي جامعه شناسي (1) و جامعه شناسي (2)، تهران.

27- طيـباني ، طيـبه، 1382 ، تحليـل محتواي كتاب هاي حرفه دفن دوره راهنمايـي تحصيـلي (سال 1381) بر منظور بررسي ميـزان انطباق آنها ، اهداف مصوب ، اصفهان ، پژوهش.

28 - عابدي، احمد،1381،بررسي تحليلي سازه  انگيزه پيشرفت در محتواي كتاب هاي درسي دوره ابتدايي ، پژوهش. سازمان آموزش و پرورش اصفهان.

29- علاقه بند، علي،1371 ، مقدمات مديـريـت آموزشي ، تهران ، انتشارات ايـران زميـن.

30- علوي نژاد، هادي ، 1374، تحليـل محتواي كتاب فارسي چهارم و پنجم ابتدايـي و مقايـسه آن با  هدف هاي آموزشي و پرورشي در دوره ابتدايي،پايـان نامه كارشناسي ارشد تهران ،دانشگاه تربيـت مدرس.

31- فتحي واجارگاه ، كورش ، 1377 ، اصول برنامه ريـزي درسي ، تهران ، انتشارات ايـران زميـن.

32- فرجاد، محمد علي ،1374، اصول برنامه آموزشي ودرسي ، تهران ، انتشارات الهام.

33- فضلي خاني، منوچهر ،1378، روش هاي تدريـس در برنامه هاي پرورشي تهران،انتشارات تربيـت.

34- فيـوضات ،يـحيـي ، 1376، مباني برنامه ريـزي آموزشي ، تهران ، نشر جامي.

35- كارشناسان دفتر همكاري هاي علمي بيـن المللي وزارت آموزش و پرورش ، 1379 ، مجموعه گفتارهاي برنامه درسي ، تهران.

36- كارشناسان دفتر همكاري هاي علمي بيـن المللي وزارت آموزش و پرورش ،1378، روندها و تجديـد نظر در برنامه هاي درسي تهران.

37 - كريـپندورف ،كلاوس ، 1378،تحليـل محتوا ،ترجمه هوشنگ نايـبي ، تهران ، انتشارات روش.

38- كريـپندورف، كلاوس ، 1380، تجزيـه و تحليـل محتوا ، ترجمه محمد سعيـد ذكايـي ، تهران نشريـه رسانه ، سال پنجم ، شماره (4).

39- كيـامنش، عليـرضا ،1375 ، روش هاي ارزشيـابي آموزشي ، تهران انتشارات دانشگاه پيـام نور.

40- گويـا زهرا، 1378 ، سيـر تحول وشكل گيـري برنامه درسي آموزش متوسطه ايـران ، فصلنامه تعليـم و تربيـت ، سال پانزدهم ، شماره (1) بهار.

41- لوي، الف ، 1373 ،برنامه ريـزي درسي مدارس،ترجمه فريـده مشايـخ ،تهران،انتشارات مدرسه.

42 - مشايخ ، فريده ، 1375، فرآيند برنامه ريزي آموزشي، تهران ، انتشارات سمت.

43- معمار، ثريـا، 1378 ، تحليـل محتوا پنج كتاب پرخواننده(پرفروش دركتابخانه هاي اصفهان )، اصفهان ، مجله فرهنگ ، شماره (11) و (12) بهار و تابستان.

43- ملكي ،حسن،1378، برنامه ريـزي (راهنماي عمل )، تهران ،انتشارات مدرسه .

44- ملكي ،حسن ،1378، مباني برنامه ريـزي درسي دوره متوسطه ، تهران، انتشارات سمت.

46- ملكي، حسن ، سازمان دهي محتواي برنامه درسي ( سازمان برنامه درسي مطالعات اجتماعي ) ، شيراز، نشرقو، 1379.

47- ملكي ،حسن ،1375،  ارائه چهارچوب نظري در خصوص سازماندهي محتواي برنامه درسي ، فصلنامه پژوهش تعليـم و تربيـت ، شماره (5) ، بهار.

48- موسوي، عشرت،1375 ، بررسي كتاب هاي علوم اجتماعي ( دانش اجتماعي ، جامعه شناسي (1) و جامعه شناسي (2) ) نظام جديـد آموزش متوسطه بر اساس اصول تدويـن محتواي كتاب هاي درسي ، پايـان نامه كارشناسي ارشد ، تهران، دانشگاه علامه طباطبايـي.

49- مهرمحمدي،محمود،برنامه درسي،نظرگاهها،رويـكردها وچشم اندازها ،مشهد،شركت به نشر ، 1381.

50- ميـرلوحي، سيـد حسن، 1378،نقش محوري هدف در برنامه درسي ، فصلنامه تعليـم و تربيـت ، شماره (1)، بهار.

51- ميـرزابيـگي، علي، 1380 ، برنامه ريـزي درسي و طرح درس در آموزش رسمي و تربيـت نيـروي انساني ، تهران نشر سيـطرون.

52- نديـمي، محمد تقي و محمد حسيـن بروج، 1372 ، آموزش وپرورش ، كليـات نظام جديـد آموزش و پرورش ، تهران ، دفتر آموزش متوسطه.

53-وزارت آموزش وپرورش،1372،كليـات نظام جديـد آموزش و پرورش،تهران ، دفتر آموزش متوسطه.

54- هولستي . ال . آر ، 1373 ، تحليـل محتوا در علوم اجتماعي و انساني ، ترجمه نادر سالارزاده اميـريـ، تهران ، انتشارات علامه طباطبايـي.

55- هادي نژاد علوي، سيـد هادي ،1374، تحليـل محتواي كتب فارسي پايـه چهارم و پنجم ابتدايـي و مقايـسه آن با اهداف آموزش و پرورش در دوره ابتدايـي ، پايـان نامه كارشناسي ارشد ، تهران دانشكده علوم تربيـتي و روان شناسي دانشگاه علامه طباطبايـي  .

56- يـار محمد يـان، محمد حسيـن ، 1379، اصول برنامه ريـزي ، اصفهان ، انتشارات يـا دواره كتاب.

ب ) منابع خارجي

1.Graham .Tony and Others , 1990 , international . journal of education.

2. Hass.marye,1988,paper sent at the annuel meating of the national for the social studies november.

3.Hass.marye , 1991 , Theory and Research in social education .

4. Jones .Kalen .H, 1993 , Paper Peresented at american vocational association convention december.

5.Journal of special education , win 1992.

6.klein M.F, 1989. Curriculum design, interantional encyclopedia of curriculum , arien levyled

7.Lewy(A).1991,The internationl encylopedia of carricalum london,on ford

8. Michigan , 1989 , state board of education , lansing

9.Ochola.Joeladuma, 1983,africa,Curriculum orgaisation.

10.Rondney.B,Treagast david .F,1992,paper presented at the Lcase research conference in chemistry and physics education.

11. Tanner and laurel .N . tanner carriculum develompment , 2nded,New yourk,Macmillan 1980 .

 

 



-  Hass .Marye[1]

Rediability     -1

  ـ 2  Pilot Study

+ نوشته شده در  چهارشنبه بیست و هفتم خرداد 1388ساعت 9:30  توسط حسن امینی  |